საგადასახადო გირავნობა| პრაქტიკული რეკომენდაციები

საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისად, საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა წარმოადგენს საგადასახადო დავალიანების გადახდის უზრუნველყოფის ერთ-ერთ ყველაზე ეფექტურ და გავრცელებულ მექანიზმს. წინამდებარე სტატიაში განვიხილავთ ამ ინსტიტუტის არსს, მისი წარმოშობის საფუძვლებსა და იმ სამართლებრივ შედეგებს, რომელთა წინაშეც დგება გადამხდელი.

1. ტერმინოლოგიური განმარტება და სამართლებრივი საფუძველი

საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკა არის სახელმწიფოს უფლება, საგადასახადო დავალიანების ამოღების მიზნით, დაიტვირთოს პირის საკუთრებაში არსებული ქონება.

• იპოთეკა გამოიყენება უძრავი ნივთების მიმართ (მიწა, შენობა-ნაგებობა).
• გირავნობა გამოიყენება მოძრავი ნივთებისა და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთეების მიმართ (ავტომობილი, აქციები, წილები და ა.შ.)

2. წარმოშობისა და რეგისტრაციის პროცედურა

საგადასახადო გირავნობის უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია ორი წინაპირობის კუმულაციური არსებობა:

1. აღიარებული საგადასახადო დავალიანება: დავალიანება ითვლება აღიარებულად, თუ პირს წარდგენილი აქვს დეკლარაცია, მაგრამ არ გადაუხდია გადასახადი, ან დარიცხვა შესულია ძალაში და არ არის გასაჩივრებული კანონით დადგენილ ვადებში.
2. საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია: გირავნობის უფლება მესამე პირებთან მიმართებით ძალაში შედის მხოლოდ შესაბამის მარეგისტრირებელ ორგანოში (საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ან მომსახურების სააგენტო) რეგისტრაციის მომენტიდან.

3. პრაქტიკული რეკომენდაციები გადამხდელთათვის

რისკების მინიმიზაციისთვის მნიშვნელოვანია შემდეგი გარემოებების გათვალისწინება:

ა) რეგულარული მონიტორინგი

გადამხდელი ვალდებულია სისტემატურად შეამოწმოს შემოსავლების სამსახურის (rs.ge) პორტალზე არსებული შეტყობინებები. “არცოდნა” არ ათავისუფლებს პირს სამართლებრივი პასუხისმგებლობისგან.

ბ) დავალიანების რესტრუქტურიზაცია

თუ დავალიანების ერთიანად დაფარვა შეუძლებელია, კანონმდებლობა იძლევა საგადასახადო შეთანხმების ან გრაფიკის გაფორმების შესაძლებლობას. ამ შემთხვევაში, გირავნობა შესაძლოა დარჩეს ძალაში, მაგრამ შეჩერდეს იძულებითი რეალიზაციის პროცესი.

გ) ხანდაზმულობის ვადის კონტროლი

მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, რომ საგადასახადო დავალიანების დარიცხვისა და იძულებითი აღსრულების ღონისძიებების გატარების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 3 წელს. ამ ვადის გასვლის შემდეგ, დავალიანება და მასთან დაკავშირებული გირავნობა ექვემდებარება გაუქმებას.

რეკომენდაცია

საგადასახადო გირავნობა არ არის მხოლოდ ტექნიკური ჩანაწერი რეესტრში – ეს არის სერიოზული სამართლებრივი ინსტრუმენტი, რომელმაც შესაძლოა ბიზნეს საქმიანობის სრული პარალიზება გამოიწვიოს. დროული კომუნიკაცია საგადასახადო ორგანოსთან და კვალიფიციური იურიდიული კონსულტაცია საუკეთესო გზაა ქონებრივი უფლებების დასაცავად.